صندوقچه

وصیت امیرالمومنین علی علیه السلام به امام حسن مجتبی علیه السلام
نویسنده : - ساعت ٩:٤۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/۱
 

از:

پدری که در آستانه مرگ ایستاده است. و عبور شتابناک زمان، به باور جانش نشسته است. و حیات این جهان را پشت سر نهاده است، وتسلیم روزگار گشته است. به نکوهش دنیا پرداخته است. در سرای مردگان مسکن گزیده است. و پای در رکاب عزیمت فردا نهاده است.

به:

فرزندی که دل به آرزوهای محال سپرده است. و پای در مسیر نیستی نهاده است. در تیر رس بیماری ها نسشته است، و وامدار روزگار گشته است. و آماج مصائب اندوهبار قرار گرفته است. و به بندگی دنیا درآمده است. و به تجارت غرور مشغول گشته است. و بدهکار وادی فنا شده است. و تن به اسارت مرگ داده است. و هم پیمان دغدغه های غمبار گشته است. و همنشین داغهای اندوهبار شده است. و در نشانه گاه آفات و بلیات، سکنی گزیده است. و زمین خورده و خاکمال شهوت ها شده است. و جانشین مردگان گردیده است.

اما بعد:

تجربه عینی و آشکار من از بد عهدی و بی وفایی دنیا و طغیان و سرکشی روزگار از یک سو، و آغوش گرم و گشاده آخرت، از سوی دیگر، وادارم ساخت که تمام هوش و حواسم معطوف خودم باشد، لحظه ای چشم از خودم بر ندارم و به دیگری نسپارم. فهمیدم که من پیش و بیش از آن که مسئول مردمان باشم، وظیفه دار خودم هستم. و بر این دریافت و دغدغه ام، عقل نیز صحّه گذاشت و از افتادنم به دام هوای نفس، بازداشت. و تکلیفم را بی هیچ پرده و پیرایه ای روشن ساخت. و مرا به کاری سترگ واداشت که بازی و شوخی بر نمی دارد. و با حقیقتی مواجه ساخت که هیچ دروغی از راستی اش نمی کاهد. و دیدم که تو پاره ی تن منی، و بلکه بیشتر از آنی، تو برایم همه ی روح و جانی! هر بد و خوبی که سوی تو آید، نصیب من شده است. و اگر مرگ، نشان از تو بگیرد، جان مرا نشانه گرفته است.

پس، کار تو را کار خودم دانستم و هر چه برای خودم می خواهم، برایت خواستم. این مکتوب را برایت نوشتم تا همواره تکیه گاه تو باشد و اسباب پشتگرمی ات، چه من بمانم برایت و چه نمانم.

فرزند جانم!

وصیت و سفارش من به تو:


پروای از خداست، و پای بندی به دستورات او. و آباد ساختن دلت به یاد او. و به چنگ آوردن دستاویز او. و میان خود و خدایت کدام رابطه محکم تر و کدام واسطه مطمئن تر از حبل الله (‌ به نقل از رسول خدا صلی الله و علیه و اله و سلم منظور از حبل الله علی علیه السلام است ) ، اگر که به آن دست پیدا کنی؟

دلت را با نصیحت زنده گردان. و با زهد و بی رغبتی به این جهان، بمیران. و با یقین قوتش ببخش. و با حکمت،چراغانی اش کن. و با یاد مرگ، هوای طغیان و عصیان از او بستان؛ و خوارش گردان. و از او اقرار و اعتراف بگیر به میرندگی و نابودی. و دیده اش را بر فجایع دنیا باز کن. و او را از حمله و غلبه ی روزگار و زشتی گردش شب ها و روزهای کج مدار بر حذر دار. و اخبار و احوال گذشتگان را برایش ترسیم کن. و یادش بیاور که از ابتدا بر سر پیشینیان چه آمده است.

در دیار و آثار گذشتگان سیر کن و ببین!

دقیق ببین که آنان چه کردند؟!

از که جدا شدند؟

به کجا کوچ کردند و در کدام منزل فرود آمدند؟!

بی تردید به این نتیجه خواهی رسید:

آنان از یاران جدا شدند و هجرت به دیار غربت کردند. و چنان است که تو در اندک زمان، یکی از آنان خواهی بود. پس جایگاه ابدی ات را سامان ببخش. و آخرتت را به دنیا مفروش.

و در آنچه نمی دانی، دخالت نکن!

و سخنی را که وظیفه نداری نگو!

و به راهی که بیم گمراهی می رود، قدم مگذار!

که توقف در آستانه گمراهی بهتر است از سوار شدن بر امواج هولناک. و دیگران را به کارهای خوب فرا بخوان تا در زمره ی خوبان و امر به معروف کنندگان قرار بگیری. و به دست و زبان از زشتی بپرهیز، و بکوش که راهت را از بدکاران جدا کنی. و در راه خدا چنان که شاید و باید تلاش کن.

و مباد که در راه خدا، نکوهش ملامتگران، دلت را بلرزاند. و هر کجا که خاطر خدا در میان است، تن به مخاطره بسپار. و در فهم دین بکوش. و خود را به صبوری در ناملایمات عادت ده. که بهترین اخلاق، تلاش برای شکیبایی است در مسیر حق.

و خودت را در همه کارهایت به خدا بسپار. که اگر چنین کنی، خود را به پناهگاهی مطمئن و نگاهبانی شکوهمند و مقتدر سپرده ای. و همه چیز را فقط از خدایت بخواه. چراکه ، توان و اراده ی ، بخشیدن و نبخشیدن تنها در دست اوست.

تا می توانی از خدا طلب خیر کن. و تلاش کن وصیتم را خوب دریابی و ار آن روی بر متابی. چراکه بهترین کلام آن است که سودمند باشد. و بدان که دانشی که به کار نیاید، مفید نیست. و در آن دانشی هم که آموختنش شایسته نیست، سودی نیست.

فرزند جانم!

من اینک چون خود را در آستانه کهنسالی یافتم و سستی و ناتوانی ام را رو به افزایش دیدم، به انجام وصیت شتافتم. و به بیان برخی از مختصات پرداختم پیش از آن که اجل به سویم بشتابد و حرف های دلم با تو را ناتمام بگذارد. یا اندیشه ام کاستی پذیرد؛ همچنان که جسمم فرسوده می شود. یا چیرگی هواهای نفسانی و فتنه های دنیوی، پیش از اقدام من اتفاق بیفتد و نفست همچون شتر سرکش، لجام نگیرد و تربیت نپذیرد.

قلب جوان، همچون زمین خالی؛ سرشار از قابلیت و پذیرش، است. هر بذری را می پذیرد و در خود جای می دهد.

و من، پیش از آنکه زمین دلت، سفت و سخت شود و دلت بذر دیگری را بپذیرد، به کشت ادب در وجودت همت گماشتم. تا محکم و استوار، دل به کار بسپاری، و از آنچه اهل تجربه، طالبش بوده اند و خود آزموده اند، بهره برداری.

و بدین سان رنج جستجو کردن و نیاز آزمودن از تو برداشته شود. و تو عم دریابی آنچه را که ما دریافتیم. و به روشنی ببینی آنچه را که ما در سایه روشن دیدیم.

فرزند جانم!

من اگرچه به اندازه گذشتگان خودم عمر نکرده ام، اما در اعمال و رفتارشان نگریسته ام و در اخبار و احوالشان اندیشیده ام و در بقایا و آثارشان، سیر کرده ام. آن چنان که انگار یکی از آنان گریده ام. و شگفت تر اینکه :

به دلیل اجاطه بر سرگذشت و تاریخشان، گویی که با تمامی آنها از اولین تا آخرین نفر، زندگی کرده ام. و چنین شد که خالص را از ناخالص و سود را از زیان باز شناختم. و برای تو از هر کار، زبده ترین و زیبا ترینش را برگزیدم. و از کارهای بی نتیجه و نامعلوم، بازت داشتم. و آنچنان که شایسته شدر دلسوز و مشفق است، به مسائل تو نگریستم. و جمیع آداب را برایت فراهم آوردم تا در علم و عمل به آنها مجهز شوی.

در زمانی که تو، تازه پا به وادی زندگانی نهاده ای و به روی روزگار آغوش گشوده ای. و از نیت پاک و جان بی خس و خاشاک برخورداری. بر آن شدم که ابتدا به تو قرآن بیاموزم و تو را از ترجمان و تاویل آن آگاه سازم. و شریعت اسلام و احکام آن را به تو بشناسانم و حلال و حرام آن را برایت مشخص گردانم. و در آموزشت، پا از این حدود، فراتر نگذارم.

سپس ترسیدم که مبادا هواها و اندیشه ها که مردم را دچار انحراف و اختلاف کرد، تو را نیز دچار سازد. پس، اگرچه بیان برخی از هشدارها را خوش نمی دانستم، ولی برای تحکیم مبانی اعتقادی ات به این ناخواسته تن دادم، از بیم آنکه مبادا دل به راهی بسپاری که در انتها، چاره ای جز هلاکت نداری.و امید بستم که خدا تو را در مسیر رشد و رستگاری موفق گرداند و به سر منزل هدایت برساند.

اینک، تعهدت را به انجام این وصیت می طلبم.

و بدان ای فرزندِ جان!

بیشترین توشه ای که دوست دارم از این وصیت بگیری، پروای از خداست. و اکتفا بر آنچه خدا بر تو واجب ساخته. و پیش گرفتن راهی که نیاکانت و نیکان از خاندانت پیمودند. چراکه آنان هرگز دست از مراقبت خویش برنداشتند، همچنان که تو مراقب خویشتنی. و اهل تامل و اندیشه بودند همچنان که تو اهل اندیشه ای. و عاقبت، نگرش و اندیشه و مراقبت، آنان را بدانجا رساند که فقط به وپایف معهودشان عمل کنند و از انجام آنچه موظف نیستند، بپرهیزند.

پس اگر نفس تو به تمکین از گذشتگان، تن نمی دهد و دانستن مبانی علوم آنان را ترجیح می دهد، بکوش که تلاش و کاوشت از سر فهمیدن و آموختن باشد، نه به ورطه ی شبهات غلتیدن و نه به دشمنی و جدال دامن زدن. و پیش از قدم گذاشتن در این راه، ابتدا از خدایت کمک بخواه و رمز موفقیت را در اشتیاق به سوی او بجوی. و از هر شائبه ای که تو را به شبهه اندازد یا تسلیم گمراهی سازد، پرهیز کن. پس وقتی که مطمئن شدی که قلبت صفا و جلا یافته، و خاضعانه پذیرای حقیقت شده، و افکارت از پریشانی و آشفتگی در آمده، و اندیشه و همت و تلاشت، تمرکز یافته، بر این سفارشات روشن من، تاویل کن.

و اگر چنانچه در این مسیر، مطلوبهایت را ندیدی و به آسایش فکر و خیال نرسیدی، یفین کن که راه به خطا برده ای و به ورطه سیاهی و تباهی غلتیده ای. و طالب راستین دین، محال است که دچار انحراف و خطا شود یا به وادی التفاط و سرگشتگی بیفتد.

در این حال؛ سکون؛ بهتر از حرکت است و ایستادن بهتر از راه رفتن.

پس سعی کن ای فرزندِ جانم که حرفهایم را خوب دریابی!

و بدان که مرگ در دست همان کسی است که زندگی در دست اوست. و آن که می آفریند، هم اوست که می میراند. و آن که فنا می کند، هم اوست که باز می گرداند. و آن که گرفتار و مبتلا می سازد، هم اوست که رهایی و عافیت می بخشد.و بدان که قرار و استقرار دنیا بر قواعدی است که خدا مقرر فرموده؛ از نعمت ها و بلاها و پاداش ها و جزاها، در اخرت یا به هر شکل دیگری که او می خواهد و ما نمی دانیم.

پس اگر در ادراک برخی از امور دچار مشکل شدی، آن را فقط به حساب جهالتت بگذار؛ و در آن امور تشکیک نکن.چرا که تو از ابتدای خلقتت، نادان آفرین شدی و بعد از آن زمان به دانش رسیدی. و هنوز هم عرصه های زیادی هست که دست اندیشه ات به آنها نمی رسد و نمی شناسد. و در آینده چشم بینشت، نسبت به آنها باز می شود و دست و پای دانشت بر آنها تسلط می یابد. پس تکیه و توکل به همان کسی کن که تو را افریده و روزی بخشیده و سامان داده. و فقط بنده ی همو باش و به او دل ببند و از او حساب ببر!

و بدان ای فرزندِ جان!

که هیچکس مثل پیامبر ( صلی اله علیه و اله و سلم ) از خدا خبر نیاورده است. پس به راهبری او خرسند و به رستگاری ات توسط او، مطمئن باش. و من هرگز در نصیحتت کوتاهی نکردم. و به این دلیل که من از تو نسبت به خودت دلسوزترم. و تو هرچه تلاش کنی به پای توجه و دلسوزی من نسبت به خودت، نمی رسی.

و بدان ای فرزندِ جان!

که اگر پروردگار تو شریک می داشت، حتما پیامبران او هم به سوی تو اعزام می شدند و قطعا نشانه های پادشاهی و قدرت او را می دیدی و یقیناً پی به گردار و صفات او می بردی.

ولی او یگانه است؛ همچنانکه خود به توصیف خویش پرداخته است. کسی مزاحم حکمرانی او نیست و پادشاهی اش جاودانه و فنا ناپذیر و همیشگی است. پیش از همه بوده است، بی آنکه خود آغاز و بدایت داشته باشد. و پس از همه خواهد بود، بی آنکه خود پایان و نهایت بپذیرد. بزرگتر از آنست که در حیطه ی قلب و دیده بگنجد و ربوبیتش از این رهگذر به اثبات رسد.

پس، وقتی به این شناخت رسیدی ، و عظمت و رفعت و قدرت خدا را دریافتی ؛ به گونه ای رفتار کن که شایسته ی کسی چون توست : با این جایگاه خُرد و کوچک و توان اندک و ناتوانی بسیار. و نیازمندی فراوان نسبت به پروردگارش، در طلب طاعت او و ترس از عقوبت او و وحشت از خشم و غضب او. که او هرگز جز به خوبی فرمان نمی دهد و جز به بدی و زشتی نهی نمی کند.

ای فرزندِ جانم!

من تو را از وضع و حال دنیا آگاه کردم. و از چند و چون چرخیدنش و دوام نیاوردنش و دست به دست گردیدنش. و تو را از آخرت آگاه ساختم و از آنچه در آنجا برای اهل آخرت، مهیا شده. و برایت در هر دو وجه مثالها زدم و نمونه ها آوردم تا از آن عبرت بگیری و از این پیروی کنی.

مَثَل آنها که ماهست دنیا را شناخته اند، مَثَل مسافرانی است که در دیاری خشک و بی حاصل ، وقوف کرده اند تا به سمت مقصد که جایگاهی سبز و خرم و با طراوت است ، کوچ کنند. اینان رنج راه را می پذیرند، هجران دوستان را تحمل می کنند و به ناهنجاری سفر و ناگواری خوراک تن می دهند تا به فراخنای خانه هایشان و قرارگاه کاشانه هایشان برسند. و این چنین است که هیچ دردی را درد نمی دانند و هیچ هزینه ای را زیان نمی شمارند. و در این مسیر، هیچ چیز مطلوب تر نیست از آنچه آنان را به منزل و ماوایشان نزدیکتر کند.

و مَثَل آن کسانی که فریفته ی دنیا شدند، مَثَل آن قومی است که در استراحتگاهی سبز و خرم، جا خوش کرده بودند و برای کوچ به سمت دیاری خشک و بی آب و علف ناگزیر گردیدند. برای این گروه، سخت ترین و ناخوشایند ترین کار، جدایی و کندن از مکان پیشین و پیوستن به مکان واپیسن است.

ای فرزندِ جانم!

در آنچه میان تو و دیگران است، خودت را میزان قرار بده! آنچه برای خودت دوست می داری، برای دیگری هم دوست بدار. و آنچه برای خودت بد می شماری، برای دیگری هم بد بشمار!

و ستم مکن! همچنانکه دوست نداری بر تو ستم شود و خوبی کن! همچنانکه دوست داری با تو خوبی کنند. و آنچه برای دیگران زشت می انگاری، برای خودت هم زشت بدان. و از مردم بگذر، آنسان که دوست داری از تو بگذرند. و نگو آنچه نمی دانی، هرچند کم باشد آنچه که می دانی. و نگو آنچه را که دوست نداری درباره ی تو بگویند. و بدان که خودپسندی ناپسند است و آفت عقل و خِرَد. پس در حد توان بکوش و ذخیره بان دیگران مباش. و آنگاه که به مقصد و مقصودت رهنمون شدی، تا می توانی نسبت به پروردگارت خاشع و فروتن باش. و بدان که پیش روی تو راهی است دور و دراز و سختی و مشقتی جانگذار.

و در این مسیر، به تلاش و طلبی جانانه، محتاجی و توشه ای که تو را به مقصد برساند، بی آنکه پشتت را سنگین گرداند. و به هوش باش که بیش از طاقتت بار بر نداری و بر پشت نگذاری چنانکه سنگینی اش تو را بیاندازد و به ستوه آورد.

و اگر به فقیر و مستمندی دست یافتی که حاضر شد بار تو را بر دوش کشد و فردای قیامت که تو به آن محتاجی، تمام و کمال به دستت برساند، وجودش را مغتنم بشمار و بارت را بر دوشش بگذار، و تا می توانی از بار خودت بردار و در انبان او بگذار. چه بسا زمانی که تو طالب آنی، یافتنش را نتوانی.

و غنیمت بشمار وجود کسی را که در روز توانگری از تو وام بخواهد تا هنگام تنگدستی و نیازمندی به تو باز پس بدهد. و بدان که گردنه ای هولناک پیش روی توست. گردنه ای که در آن، سبکباران خوشحالترند تا گرانباران. و کندروان و آهسته گان بد خال ترند تا تندروان و شتابندگان. و فرودگاهت در آن مسیر، یا بهشت است یا جهنم؛ ناگزیر.

برای خودت، پیش از رسیدن، چاره ای بساز و خانه را قبل از نقل مکان، بپرداز. چراکه پی از مرگ نه امکان جلب رضایت خدا هست و نه امکان بازگشتن به دنیا.

و بدان!

آن خدایی که گنجینه های آسمان ها و زمین به دست اوست، وقتی به تو اجازه ی دعا داده است، یعنی که اجابت را بر عهده گرفته است. و وقتی فرمان داده است که :

از او بخواهی، یعنی بنایش بر عطا کردن است.

و از او طلب بخشش کنی، یعنی اراده اش بر بخشیدن است.

و میان تو و خودش، حاجب و پرده دار قرار نداده و کار تو را به هیچ میانجی و واسطه ای واگذار نکرده. و اگر بدی کردی، تو را از توبه باز نداشته. و در کیفرت شتاب نکرده. و آنجا که سزاوار رسوایی بودی، رسوایت نساخته. و در پذیرش توبه، بر تو سخت نگرفته. و چند و چون گناهت را به رخ نکشیده. و از بخشش و رحمت، مایوست نگردانده.

بلکه کندن تو را از گناه، تحسین کرده. هر گناهت را یکی بر شمرده، اما خوبی ات را ده به حساب آورده. و در توبه را برایت باز گذاشته. اگر او را بلند بخوانی، صدایت را می شنود. و اگر او را آهسته نجوا کنی، راز و نیازت را می فهمد. پس نیازهایت را از او بخواه، رازهایت را با او در میان بگذار، گلایه ها و شکوه هایت را نزد او ببر، برطرف شدن غم ها و غصه هایت را از او طلب کن و در کارهایت از او مدد بگیر. و هر چه می خواهی از خزائن رحمت او بخواه، چیزهایی که هیچکس جز او توان بخشیدنش را ندارد؛ از افزایش طول عمر تا سلامتی و تندرستی، تا وسعت و گشایش در روزی.

او کلیدهای گنجینه اش را در دو دستت نهاده وقتی که در خواست از خودش را به تو رخصت داده. پس هرگاه اراده کردی، درهای نعمتش را با دها باز کن و نزول باران رحمتش را از او بخواه.

پس مبادا که تاخیر در پاسخ و اجابتش، اسباب نومیدی ات گردد. چرا که بخشش و مرحمت، مبتنی است بر مختصات نیت. و چه بسا فلسفه ی تاخیر در اجابت این باشد که پاداش بیشتری نصیب خواهنده شود و هدایای ارجمندی به دست آرزومند برسد.

و چه بسا چیزی از خدا خواسته ای و به خواسته ات نرسیده ای، ولی به این حقیقت رسیده ای که چیزی بیشتر و بهتر از آن دیر یا زود برایت تدارک دیده اند. یا دریافته ای که خیر و صلاحت در نداشتن آن چیز بوده است. چه بسا حاجتی داشته ای که رسیدن به آن باعث تباهی دینت می شده. پس سعی کن از خدا چیزی بخواهی که زیبایی اش برایت جاودانه بماند و وجودت از رنج و سختی اش در امان بماند.

و اما ثروت و مال؛ نه آن برای تو می ماند، نه تو برای آن می مانی. و بدان که بی شک تو برای آن جهان خلق شده ای، نه این جهان، برای نبودن در این جهان نه برای بودن جاودان، برای مردن نه برای زنده ماندن.

و تو اکنون در گذرگاه، سکنی گزیده ای. در خانه ی موقت و قناعت. و در جاده ی آخرت. و تو از مرگی گریزانی که هیچ گریزنده ای از چنگ آن خلاصی ندارد. مرگ از شکار خودش نمی گذرد و بی تردید به چنگش می آورد. پس مراقب باش که تو را در حین ارتکاب گناه، نگیرد. به خودت امید و وعده می دهی که از آن گناه توبه می کنی. اما مرگ، میان تو و توبه ات جدایی می اندازد. و این یعنی : « کمر به نابودی خودت بسته ای ».

ای فرزندِ جانم!

مرگ را پیوسته در نظر بیاور و مقصد این سفر شتابناکت را به خاطر بسپار و ببین که پس از مرگ چه ها باید دید و به کجا باید رسید. که وقتی مرگ از راه رسید، کمر بسته و حاضر به یراق و پا به رکاب باشی. نه این که مرگ، ناگهانی و غفلتاً در رسد و تو را در سیطره ی خویش بگیرد. به هوش باش که جدی گرفتن و جاودان شمردن دنیا توسط اهلش تو را نفریبد یا جنگ و جدالشان بر سر دنیا بر تو اثر نگذارد. چرا که خدا تو را از ماهیت دنیا با خبر کرده و دنیا هم خود در عمل به توصیف خود پرداخته و زشتی هایش را برایت آشکار ساخته.

اهل دنیا سگانی هستند که پیوسته پارس می کنند و درندگانی که مدام زوزه می کشند و با خشم و نفرت به یکدیگر یورش می برند. قدرتمندشان، ضعیف تر را می بلعد و بزرگترشان بر کوچکتر سلطه می یابد. همگی چهارپایند. برخی پای بسته و عده ای لجام گسسته. عقل هایشان را گم کرده اند و بر مرکب جهالت، راهی جاده های نامعلوم شده اند. حیوانات بی زبان، رها شده در سختی بیابان، مشغول چریدن علف های خسران و زیان. نه چوپانی که سر و سامانشان دهد و نه شبانی که به چراشان برد. دنیا به کوره راهشان می راند و چشمشان را از روشنایی هدایت می پوشاند. در وادی حیرت دنیا سرگردانند و در دریای نعمت دنیا دست و پا زنان. دنیا را خدای خویش ساخته اند. هم بازیچه ی دنیا گشته اند و هم به بازی با دنیا پرداخته اند. و آن سوی این جهان را به فراموشی سپرده اند.

باش تا پرده های تاریک کنار رود. خواهی دید که کاروان به سامان رسیده؛ هر که به آن رسیده با مرکب شتاب رسیده.

و بدان ای فرزندِ جانم!

آن که بر نقاله شب و روز نشسته، بُرده می شود اگر چه در جای خود ایستاده باشد. و راه را طب می کند اگر چه راخت و بی خیال، خفته باشد. و یقین بدان که به قله ی آرزوهایت نمی توانی رسید و از چنگال اجل نمی توانی رهید. این راهی است که در گذشتگانت آزموده اند و پیشینیانت درنوردیده اند. پس در تلاش معاش، اعتدال داشته باش و دایره ی درآمد و دارایی را محدود کن. چه تجارت ها که اصل سرمایه را نابود کرده است. چنین نیست که هر پر تلاشی به روزی رسد و هر قناعت پیشه ای محروم بماند.

و عزت نفست را حفظ کن و به هر پستی و دنائتی تن مسپار، اگر چه تو را به خواسته هایت برساند، چرا که آنچه از تو می ستاند، هرگز باز نمی گرداند. و بنده ی دیگری مباش. که خدا تو را آزاد آفریده. و چه سود در آن خیری که جز با شر به دست نیاید و آسایشی که جز با مشقت حاصل نشود ؟!

و به هوش باش که مرکب های شتابناک آز و طمع، تو را به آبشخور هلاکت نکشانند. و اگر بتوانی کاری کنی که میان خود و خدایت، پای هیچ واسطه ای به میان نیاید و هیچ ولی نعمتی رخ ننماید، بکن. چرا که تو قسمت خود را می بری و سهم خودت را بر می گیری. و کمی که از جانب خدای سبحان برسد، بسیار بزرگتر و ارجمندتر است از زیادی که از سوی خلقش. اگر چه هر چه هست از اوست.

بدست آوردن آنچه به خاطر سکوت و نگفتن به دست نیامده، آسانتر است از بازگرداندن آنچه به واسطه ی گفتن از کف رفته. و ماندن و خوب ماندن آنچه در ظرف است، تماماً بستگی به سربند آن دارد. و نگهداری آنچه در دست های خود توست، از دیدگاه من بهتر است از خواستن آنچه در دست های دیگران است. و تلخی قطع امید از مردم، شیرین تر است از رو زدن به مردم. و کار و تلاش همراه با عفت و سلامت، شرف دارد بر ثروت الوده به گناه و معصیت. و راز هر کس نزد خودش محفوظ تر می ماند. و بسا کسان که برای رسیدن به زیان می کوشند. هر کس زیاد حرف بزند، یاوه می بافد. و هر که اهل تفکر باشد، به بصیرت می رسد. با خوبان همدم شو تا از آنان شوی. و از بدان فاصله بگیر تا از آنان نگردی.

بد خوراکی است این حرام!

و بدترین ستم، ستم بر ضعیفان و درماندگان است. آنجا که مدارا، خشونت به بار می آورد، خشونت عین مدارا محسوب می شود. چه وقت ها که دوا، بیماری می آفریند و درد، نقش درمان می پذیرد. چه بسا پند کسی که اهل موعظه نیست، کارساز افتد و پند آن کس که از او امید موعظه می رود، مغشوش گردد. « چه بسا از کسی که اهل موعظه و خیر خواهی نیست، نصیحتی سودمند صادر شود و کسی که از او توقع دلسوزی می رود، کم بگذارد »

و بر حذر باش از تکیه کردن بر ارزو که آرزو سرمایه ی ابلهان است. و عقل، به خاطر سپردن تجربه هاست. و بهترین تجربه ات آنست که تو را عبرت بیاموزد.

فرصت را دریاب پیش از آن که تبدیل به غصه و محنت شود. چنین نیست که هر جستجوگری به مقصد برسد و هر رفته ای باز بیاید. و از جمله تباهی، از دست دادن توشه ی راه است، و تباه ساختن منزل آخرت. و هر ککاری را پیامد و پایانی است. آنچه در تقدیرت آمده، خواهد رسید. بازرگان پیوسته در معرض خطر است. و چه بسا « کم » ی که بیش از « زیاد » برکت و باروری دارد. و در آن یاوری که پست و فرومایه است و رفیقی که مشکوک و غیر قابل اعتماد، خیری نیست.

روزگار را آسان بگیر تا آن زمان که مرکب زمانه رام توست و به امید بیشتر داشتن، خود را به آب و آتش مزن. و مراقب باش که مرکب سرکش لجاجت، تو را از جای خود نجهاند.

برادرت، و رفیق برادر وارت، اگر از تو گسست، تو پا بر نفس خویش بگذار و قدم در مسیر مهر و آشتی بردار. و اگر پای از تو برید و دست  از تو کشید، تو دست به سویش دراز کن و پا بر دوام اُنس و رفاقت بفشار. و اگر بر تو تنگ گرفت، تو آستین بخشش گشاده دار. و اگر از تو دوری گزید، تو به او نزدیک شو. و اگر بر تو سخت گرفت تو با او مدارا کن. و اگر خطا کرد، تو عذرش را بپذیر. تا آنجا که انگار تو بنده ی اویی و او ولی نعمت توست. و مبادا آنجا که جای این رفتار نیست و آن که لایق این کردار نیست، چنین عمل کنی. و دشمن دوستت را هرگز به دوستی مگیر. چرا که دشمنی کردن با دوست محسوب می شود.

و هنگام نصیحت به برادرت، خوب با بد، تلاش کن که مخلصانه عمل کنی.

خشم را جرعه جرعه بنوش و از بروزش چشم بپوش که من ندیدم شربتی تا بدین حد نیک فرجام و شیرین سرانجام. و مهرورزی کن نسبت به آن که با تو خشونت می کند. بعید نیست که نرمی رفتارت او را مهربان کند.

و دشمنت را به کمند لطف و کرامت بگیر. که از دو محصول پیروزی، که بین عفو و انتقام؛ عفو، شیرین تر است. و اگر خواستی که پیوند از برادرت بگسلی، جایی برای او در وجود خودت باقی بگذار که اگر هوشیار شود و قصد بازگشت کند، بتواند.

و هر کس به تو خوش گمان است، گمانش را تقویت و تثبیت کن. حق رفیقت را ضایع مکن به اعتبار رفاقتی که میانتان بوده و هست. چرا که بعد از پایمالی حقوق، رفاقتی بر جای نمی ماند. و کاری نکن که خانواده ات بی مهرترین مردم نسبت به تو گردند. و به آنکه تو را دوست نمی دارد، دل مبند.

مبادا که در رفاقت چنان عمل کنی که دوست، انگیزه اش برای بریدن، بیشتر از پیوستن شود و برای بدی کردن، بیشتر از خوبی.

و ظلم آنکس که بر تو ستم می کند، دل و جانت را نیازارد. چرا که او در آتش زیان خود می سوزد و برای تو منفعت می اندوزد. و آن کس که تو را شادمان می کند، غمگین ساختنش سزاوار نسیت. « و بدی کردن در حق آن کس که تو را خوشحال کرده، سزاوار نیست »

و بدان ای فرزندِ جانم!

که روزی بر دو گونه است :

یکی آن روزی است که تو در پی آنی.

دیگری آن روزی است که خود در پی توست. این روزی را اگر تو هم دنبال نکنی، خود به سراغت خواهد آمد.

چقدر زشت است فروتنی به هنگام نیازمندی،

و جفا و سرکشی به وقت بی نیازی.

بهره ی تو از دنیا همان قدر است که برای خانه ی آخرتت به کار می گیری. اگر بناست که به خاطر آنچه از دست داده ای، ضجه بزنی، سزاست که برای آنچه به دست نیاورده ای هم، مویه کنی. از بوده ها پی به نابوده ها ببر. چرا که قضایا شبیه یکدیگرند.

از آن مباش که پند و موعظه را جز با ضرب و زور نمی پذیرند.چرا که عاقل، شند و اندرز را به ادب می پذیرد و چهارپا به زور و ضرب.

با دو سد استوار ، راه هجوم غم و اندوه را بر دلت ببند :

١- صبر و مدارا.

٢- اعتماد کامل و زیبا نسبت به خدا.

هر که از جاده اعتدال فاصله بگیرد، سر از وادی ستم در می آورد.

و دوست و خویشاوند محسوب می شود، کسی که در غیاب هم دوست باشد.

و هوای نفس ، شریک و همدم کوری است. چه بسا نزدیکی که از هر دوری دورتر است. و چه بسا دوری که از هر نزدیکی نزدیکتر.

و غریب آن کسی است که همدم ندارد. کسی که پا از حیطه ی حق فراتر بگذارد، عرصه بر او تنگ می شود. و هر که قدر و اندازه ی خود را بشناسد، حرمتش حفظ می گردد. و مطمئن ترین طنابی که می توانی به آن بیاویزی، رشته ی میان خودت و خداست.

آنکس که نسبت به تو پروا ندارد و حد و اندازه نگه نمی دارد، به یقین دشمن توست. در آن زمان که طمع یافتن، باعث هلاکت می شود، یاس و نیافتن، عین یافتن است و به مقصود نرسیدن، عین رسیدن. نه هر پوشیده ای آشکار کردنی است و نه هر فرصتی دریافتنی. چه بسا که یک بینا راهش را گم کند و نابینا سر از مقصد در بیاورد.

انجام هر کار بد را به تاخیر بیانداز؛ چرا که هر زمان بخواهی می توانی در انجامش، شتاب کنی. بریدن از جاهل، درست مثل پیوستن است به عاقل.

هر که به زمانه اعتماد کند زمانه به او خیانت می کند و هر که برای زمانه اعتبار قائل شود، زمانه او را بی اعتبار می سازد. تیر همگان همواره به هدف اصابت نمی کند. با تغییر حکومت، مناسبات زمانه تغییر می کند.

بیش تر از سفر، به همسفر بها بده و پیش تر از خانه، همسایه را ارزیابی کن. و هنگام سخن گفتن، از بیان حرف های مضحک پرهیز کن، اگر چه نقل قول از دیگران باشد.

و از مشورت با زنان پرهیز کن، زنانی که آراء شان به ضعف می گراید و اراده هایشان رو به سستی می نهد. و آنان را به حجاب مقید ساز و نگاهشان را از نامحرم بپرداز که حفظ هر چه بیشتر انان در گروی رعایت هر چه بیشتر حجاب است. و ورود آنان که قابل اعتماد نیستند، به حریم زنان، به مراتب بدتر است از خروج زنان از حریمشان. و اگر می توانی کاری کنی که جز تو هیچکس را به رسمیت نشناسد، چنان کن. و زن را به کاری وادار مکن که از طاقتش بیرون و از توانش افزون است. چرا که زن، ذاتاً گیاهی لطیف و نازک و خوشبوست، نه قهرمانی جنگ آور و درشت خو. نه در تجلیل و تکریمش افراط کن و نه او را به طمع دمسازی با دیگران بینداز. و از غیرت ورزی نابجا بپرهیز. چرا که این رفتار، زن درستکار را به نادرستی می کشاند و زن عفیف و استوار را به تردید و تزلزل می رساند.

و وظایف هر یک از کارمندان خود را معین کن تا نسبت به آن وظایف، پاسخگوی تو باشند و کارهای تو را به یکدیگر محوّل نکنند. و خویشاوندانت را گرامی بدار. چرا که آنان بال تواَند برای پرواز و اصل و ریشه ی تواَند برای بازگشت و دست تواَند برای حمله و هجوم.

دین و دنیایت را به خدا می سپارم.

و بهترین سرنوشت را برای حال و آینده ات و دنیا و آخرتت از خدا مسالت دارم.

والسلام

« اللهم صلی علی محمد و آل محمد »